Bespioneerden we de Russen vanuit dit vervallen hok aan het Zuidlaardermeer? 'Geen last van ongewenste gasten'
In dit artikel:
Halverwege de rietkragen aan de noordkant van het Zuidlaardermeer, bij De Groeve, staat een gehavend houten gebouwtje dat al snel vragen oproept: dichtgespijkerde ramen, afbladderende verf, een bordje verboden toegang en een klein cameraatje. Vanaf een loopplank over een slootje is het pand van dichtbij bereikbaar; een vogelliefhebber trekt zich niks aan van de bedrijvigheid — hij kijkt naar riet- en watervogels, terwijl het gebouw stilzwijgend zijn geschiedenis verbergt.
Online en in lokale archieven blijkt het een voormalige Koude Oorlog‑luisterpost te zijn met de codenaam “Hotel Hoogezand”. Volgens het Kadaster werd het bouwwerk rond 1951 neergezet. Destijds functioneerde het als afluisterpost van de Bijzondere Radio Dienst (BRD), onderdeel van de PTT dat ook in NAVO‑verband radioverkeer uit Oostbloklanden en Sovjet‑uitzendingen onderschepte. Locatiekeuze was praktisch: het dunbebouwde landschap rond het Zuidlaardermeer geeft weinig elektromagnetische ruis en biedt vrije ontvangst van externe zenders.
Feiten over dagelijkse bezigheden op de post zijn spaarzaam; oud‑medewerkers spreken zelden openlijk. Wel zijn er losse getuigenissen van collega’s van andere posten: zij schetsen kleine, verdekte houten gebouwtjes van circa 5–6 meter hoog, met een bovenverdieping voor beter zicht en ruimte om antennes te bevestigen. Een oud‑medewerker vertelt dat de centrale aansturing vanuit Voorburg/Ockenburg plaatsvond en dat teams met marconisten zenders Peilden, beluisteren en registreren. De dienst opereerde geheimzinnig genoeg dat zelfs na decennia weinig concrete verhalen circuleren — anekdotes zoals het houden van konijnen op een post illustreren de menselijke kant naast de spionageoperaties.
Eigendom van het pand veranderde: in 2009 werd het volgens het Kadaster aan een particulier geschonken; de gemeente Tynaarlo meldt dat het perceel geen gemeentelijk eigendom is. In het dorp reageren mensen terughoudend zodra het onderwerp ‘afluisteren’ ter sprake komt; niemand biedt veel extra informatie.
Hotel Hoogezand hoort bij een nationaal netwerk van BRD‑posten (onder meer Amstelveen, Eemnes, Goes, Strijthagen/Sibbe en Den Haag), die tijdens de Koude Oorlog bedoeld waren om vroegtijdig bedreigende signalen uit het oosten te detecteren. Of en welke concrete rollen de post bij belangrijke crises (zoals de Cubacrisis) speelde, blijft onduidelijk.
De plek ademt nog steeds geheimzinnigheid. Wie informatie heeft over het dagelijks leven op ‘Hotel Hoogezand’ wordt uitgenodigd contact te leggen met de krant via ernst.slagter@dvhn.nl — een poging om de laatste losse stukjes van dit stille Koude Oorlog‑verhaal bijeen te brengen.