Raspoetin, een vrouwenversierder aan het Russische hof

In dit artikel:

Antony Beevor, de Britse militair historicus bekend van zijn Tweede Wereldoorlogboeken, publiceerde recent een biografische schets van Grigori Raspoetin onder de titel Raspoetin en de ondergang van de Romanovs. Beevor (79) herhaalt geen radicaal nieuwe inzichten, maar levert een geloofwaardige reconstructie van hoe een eenvoudige Siberische boer uitgroeide tot een sleutelfiguur in het keizerlijk hof en zo bijdroeg aan het instorten van het Russische autocratische regime.

Raspoetin werd in 1869 geboren in Pokrovskoje. Na het verlies van meerdere kinderen raakte hij volgens familie en tijdgenoten diep geraakt en vertrok hij als pelgrim; dat veranderde zijn levensloop en gaf hem de reputatie van genezer en ziener. Rond 1903 arriveerde de in boerenkleren verschijnende, langharige Raspoetin in Sint-Petersburg en verwierf al snel invloed door zijn omgang met hooggeplaatste vrouwen en zijn vermeende genezingen.

Zijn directe toegang tot de tsarenfamilie kwam doordat kroonprins Aleksej aan hemofilie leed. Toen reguliere artsen niet konden helpen, riep tsaar Nicolaas II samen met tsarina Alexandra Raspoetin in; diens optreden bij de zieke troonopvolger versterkte het vertrouwen van Alexandra en maakte Raspoetin tot haar vertrouweling. De nauwe band voedde geruchten over seksuele omgang en politieke bemoeienis, die door spotprenten en roddels wijd werden verspreid en het gezag van de Romanovs aantastten.

Die publieke wantrouwen, gekoppeld aan de perceptie dat de tsaar door een “Siberische boer” was gemanipuleerd, verzwakte de monarchie ernstig. Eind december 1916 grepen vooraanstaande edelen — geïrriteerd door zijn invloed — naar de wapens: Raspoetin werd vergiftigd, daarna neergeschoten en in de rivier de Moika geworpen. Zijn dood verminderde de restweerstand voor de Februarirevolutie van 1917, toen zelfs lijfwachten de tsaar niet beschermden.

Beevor beschrijft Raspoetins leven met veel verhalende vaardigheid en nuanceert mythen (zoals helderziendheidsverhalen), maar voegt geen fundamenteel nieuwe verklaringen toe. Desondanks onderstreept zijn boek opnieuw hoe persoonlijk charisma, medische onmacht en publieke beschuldigingen samen kunnen bijdragen aan het verval van een dynastie.